KONVENCIJA ZA PRAVATA NA DETETO (SKRATENA VERZIJA)

PREAMBULA
Preambulata, vo soglasnost so osnovnite principi na Organizacijata na Obedinetite Nacii i specijalni odredbi za odredeni va`e~ki dogovori i proklamacii za ~ovekovite prava, go potvrduva faktot deka na decata, poradi svojata ranlivost, im e potrebna posebna gri`a i za{tita. Specijalno ja naglasuva i primarnata dol`nost na semejstvoto za gri`a i za{tita, potrebata za legalna i druga za{tita na decata pred i po ra|aweto, po~ituvawe na kulturnite vrednosti na detskata zaednica i vitalnata uloga na me|unarodnata sorabotka vo realizacijata na detskite prava.

^LEN 1 - DEFINICIJA ZA DETE:
Sekoj poedinec pod 18 god., osven ako so zakon na dr`avata ne se postavi pomala vrednost.

^LEN 2 - PROTIV DISKRIMINACIJA
Site prava se odnesuvaat na site deca bez isklu~ok, i dol`nost e na dr`avata da gi za{titi od bilo kakva diskriminacija. Dr`avata ne smee da prekr{i niedno pravo i mora da sproveduva pozitivni merki za nivno promovirawe.

^LEN 3 - NAJDOBRI INTERESI NA DETETO
Site merki koi se odnesuvaat na deteto treba celosno da se sproveduvaat za negovite najdobri interesi. Dr`avata treba da obezbedi adekvatni merki koga roditelite ili drugi odgovorni }e potfrlat vo toa.

^LEN 4 - IMPLEMENTACIJA NA PRAVATA
Obvrska e na dr`avata da gi implementira pravata na deteto od Konvencijata vo realnost.

^LEN 5 - RODITELSKI SOVET I RAZVOJ NA DETSKITE KAPACITETI
Dol`nost e na dr`avata da gi po~ituva pravata i dol`nostite na roditelite i po{irokoto semejstvo da go upatuvaat deteto vo soglasnost so negoviot razvoj na sposobnostite

^LEN 6 - OPSTANOK I RAZVOJ
Deteto ima neotu|ivo pravo na `ivot. Obvrska e na dr`avata da go osigura negoviot opstanok i razvoj.

^LEN 7 - IME I NACIONALNOST
Deteto ima pravo na ime i nacionalnost.

^LEN 8 - ZA^UVUVAWE NA IDENTITETOT
Obvrska e na dr`avata da gi za{titi i da gi povrati (ako e potrebno), osnovnite aspekti od identitetot na deteto.

^LEN 9 - ODDELUVAWE OD RODITELITE
Deteto ima pravo da `ivee so svoite roditeli, osven, ako toa ne e vo soglasnost so negovite najdobri interesi: pravo da odr`uva kontakti so dvata roditeli ako e oddelen od edniot ili od dvata. Dr`avata ima dol`nosti za zgri`uvawe, dokolku oddeluvaweto rezultiralo od nejzini merki.

^LEN 10 - SPOJUVAWE NA SEMEJSTVOTO
Pravo e na deteto i na negovite roditeli da ja napu{tat bilo koja zemja i da vlezat vo svojata so cel spojuvawe ili za~uvuvawe na vrskata dete - roditel.

^LEN 11 - PROTIVZAKONSKI TRANSVER I ZADR@UVAWE
Dr`avata ima obvrska da spre~i kidnapirawe ili zadr`uvawe na decata vo stranstvo od strana na roditelite ili treto lice.

^LEN 12 - MISLEWE NA DETETO
Decata imaat pravo slobodno da go iska`uvaat svoeto mislewe, i nivnoto mislewe da se zema vo predvid za pra{awata {to go zasegaat.

^LEN 13 - SLOBODA NA IZRAZOT
Decata imaat pravo da dobivaat informacii, da gi iska`uvaat svoite pogledi, i javno da gi prezentiraat ideite i informaciite dokolku ne gi naru{uvaat postavenite granici.

^LEN 14 - SLOBODA NA MISLATA, SVESTA I RELIGIJATA
Deteto ima pravo na slobodna misla, svest i religija, zemaj}i gi vo predvid roditelskite soveti i soodvetniot nacionalen zakon.

^LEN 15 - SLOBODA NA ZDRU@UVAWE
Decata imaat pravo da se zdru`uvaat so drugi, da se priklu~uvaat ili formiraat zdru`enija, osven ako toa ne gi prekr{uva pravata na drugite.

^LEN 16 - ZA[TITA NA PRIVATNOSTA
Decata imaat pravo na za{tita od me{awe vo privatnosta, semejstvoto, domot i korespodencijata, i od napad vrz nivniot karakter i ugled.

^LEN 17 - PRISTAP DO SODVETNI INFORMACII
Dr`avata treba da obezbedi pristap na decata do informacii i materijali od razli~ni izvori i treba da gi poddr`i mediumite vo {ireweto na informacii {to propagiraat moralna blagosostojba, znaewe i razbirawe me|u decata, po~ituvaj}i ja kulturnata pozadina na deteto. Dr`avata treba da prezeme merki da gi ohrabruva vo ova i da gi za{titi decata od {tetni materijali.

^LEN 18 - OBVRSKI NA RODITELITE
Roditelite imaat zaedni~ka obvrska za vospituvawe na deteto i dr`avata treba da gi poddr`uva vo taa zada~a.

^LEN 19 - ZA[TITA OD ZLOUPOTEBA I ZAPU[TAWE
Obvrska e na dr`avata da gi za{titi decata od site formi na zloupotreba i zapu{tawe izvr{eni od roditelite ili drugi odgovorni za nivnata gri'a i da sprovede merki za preventiva i tretman vo ovoj odnos.

^LEN 20 - ZA[TITA NA DECATA BEZ SEMEJSTVO
Obvrska na dr`avata e da obezbedi specijalna za{tita za decata li{eni od semejna sredina i da osigura soodvetno alternativno semejstvo ili institucionalno smestuvawe za niv, zemaj}i ja vo predvid kulturnata pozadina na deteto.

^LEN 21 - POSVOJUVAWE
Vo dr`avite kade posvojuvaweto e dozvoleno ili se primenuva, toa se sproveduva isklu~ivo za najdobrite interesi na deteto, so site neophodni osiguruvawa za posvoenoto dete i ovlastuvawe na kompetentni lica.

^LEN 22 - DECA BEGALCI
Specijalna za{tita se sproveduva za deca koi se begalci ili baraat status na begalci i obvrska na dr`avata e da sorabotuva so kompetentni organizacii za obezbeduvawe na takva za{tita i pomo{.

^LEN 23 - HENDIKEPIRANI DECA
Hendikepiranite deca imaat pravo na specijalna za{tita, obrazovanie i trening, osmisleni za da im pomognat da postignat najgolema mo`na samodoverba i da vodat ispolnet i aktiven `ivot vo op{testvoto.

^LEN 24 - ZDRAVJE I ZDRAVSTVENI USTANOVI
Deteto ima pravo na najvisok mo`en stepen na zdravje i pristap do zdravstveni i medicinski slu`bi, so specijalno naglasuvawe na primarnata i preventivnata zdravstvena gri'a, javno zdravstveno obrazovanie i namaluvawe na detskiot mortalitet. Obvrska na dr'avata e da prezeme merki za ukinuvawe na {tetni tradicionalni praksi. Se naglasuva potrebata za internacionalna sorabotka za osiguruvawe na ova pravo.

^LEN 25 - PERIODI^NO OCENUVAWE NA SMESTUVAWETO
Pravo na deteto, smesteno od dr`avata zaradi gri`a, za{tita ili tretman, e da dobie regularno ocenuvawe od site aspekti povrzani so negovoto smestuvawe.

^LEN 26 - SOCIJALNO OSIGURUVAWE
Deteto ima pravo na socijalno osiguruvawe.

^LEN 27 - @IVOTEN STANDARD
Deteto ima pravo na adekvaten `ivoten standard. Primarna odgovornost na roditelite e da go obezbedat toa, a dol`nost na dr`avata e da osigura deka ovaa odgovornost e sprovodliva. Vo slu~aj kade {to toa e nevozmo`no, dol`nost na dr`avata e da go obezbedi toa.

^LEN 28 - OBRAZOVANIE
Deteto ima pravo na obrazovanie i dol'nost e na dr`avata da osigura osnovnoto obrazovanie da bide besplatno i zadol`itelno. Sproveduvaweto na u~ili{nata disciplina treba da e vo sklad so detskite prava i dostoinstvo. Se naglasuva potrebata od me|unarodna sorabotka za osiguruvawe na ova pravo.

^LEN 29 - CELI NA OBRAZOVANIETO
Obrazovanieto treba da ja razviva detskata li~nost, talentot, mentalnite i fizi~kite sposobnosti na deteto. Decata treba da se podgotvat za aktiven `ivot vo op{testvoto kako vozrasni. Obrazovanieto treba da razviva svest i po~it za osnovnite ~ovekovi prava i da go razvie ~uvstvoto za po~it kon sopstvenata kultura i nacionalni vrednosti na deteto kako i kon onie na drugite.

^LEN 30 - DECA NA MALCINSTVA I ETNI^KI GRUPI
Decata na malcinska ili etni~ka grupa imaat pravo da ja praktikuvaat sopstvenata kultura, religija i da se koristat so svojot jazik.

^LEN 31 - SLOBODNO VREME, REKREACIJA I KULTURNI AKTIVNOSTI
Decata imaat pravo na slobodno vreme, igra i u~estvo vo kulturni i umetni~ki aktivnosti.

^LEN 32 - DETSKI TRUD
Obvrska e na dr`avata da gi za{titi decata od u~estvo vo rabota koja im se zakanuva po zdravjeto, obrazovanieto ili razvojot, da postavi minimum godini za vrabotuvawe i da gi regulira uslovite za vrabotuvawe.

^LEN 33 - UPOTREBA NA DROGI
Deteto ima pravo na za{tita od koristewe na narkoti~ni ili psihodeli~ni drogi i da bide za{titeno od vklu~uvawe vo nivnoto proizvodstvo ili distribucija.

^LEN 34 - SEKSUALNA EKSPLOATACIJA
Deteto ima pravo na za{tita od seksualna eksploatacija i zloupotreba, vklu~uvaj}i ja prostitucijata i pornografijata.

^LEN 35 PRODA@BA TRGOVIJA I GRABNUVAWE
Obvrska e na dr'avata da napravi sekakvi napori za prevencija na proda'ba, trgovija i grabnuvawe na deca.

^LEN 36 - DRUGI FORMI NA EKSPLOATACIJA
Pravo na decata e da bidat za{titeni od site formi na eksploatacija nespomnati vo ~lenovite 32,33,34 I 35

^LEN 37- MA^EWE I LI[UVAWE OD SLOBODA
Obvrska na dr`avata e da zabrani ma~ewe, surov tretman i kaznuvawe, smrtna kazna, do`ivotna robija, nezakonsko li{uvawe od sloboda. Sekoe dete li{eno od sloboda se odvojuva od vozrasnite, dokolku ne se zaklu~i deka vo negov najdobar interes e da ne se odvoi od niv. Deteto ima pravo na kontakt so semejstvoto i pristap do pravna i druga pomo{.

^LEN 38 - VOORU@ENI SUDIRI
Dr`avata ima obvrska da po~ituva i da osigura po~it kon humanitarniot zakon koj se odnesuva na decata. Niedno dete pod 15 godini ne smee da zeme direkten udel vo neprijatelskite strani ili da bide regrutirano vo vooru`enite sili. Site deca zagrozeni od vooru`en sudir imaat pravo na za{tita i gri`a.

^LEN 39 - REHABILITACIONA GRI@A
Dr`avata e obvrzana da osigura deka decata `rtvi na vooru`eni sudiri, ma~ewa, zapu{tenost ili eksploatacija }e dobijat soodvetna gri`a za nivno zakrepnuvawe i socijalna reintegracija.

^LEN 40 - SPROVEDUVAWE MALOLETNI^KI PRAVA
Pravo na decata za koi se tvrdi ili se obvineti za izvr{uvawe na prekr{ok e da im se po~ituvaat ~ovekovite prava i posebno, da gi dobijat site aspekti na praven proces, vklu~uvaj}i pravna i druga pomo{ vo podgotvuvaweto i prezentiraweto na nivnata odbrana. Pritvoraweto do sudskite prodol`enija i institucionalnoto smestuvawe treba da se izbegnuva kade {to e vozmo'no i soodvetno.

^LEN 41- PO^IT KON POSTOE^KITE STANDARDI
Ako nekoj od standardite postaveni vo nacionalniot zakon ili drugi primenlivi internacionalni instrumenti e povisok od onoj vo ovaa Konvencija, toga{ se primenuva povisokiot standard.

Ne gledate kirilica? Instalirajte font.